SỰ THẬT MỜI GỌI SỰ THẬT

          Quan trọng nhất là Lê Vân có cảm hứng kể? Không hẳn! Cảm hứng nghe của tôi cũng quan trọng không kém. Và trên hết, là nuôi được cảm hứng viết. Sợ nhất bỗng dưng bị... chán! Bỗng dưng hết... yêu. Có “thôi miên” nhau cũng không thể kéo dài hết tháng này sang tháng khác. Khi Lê Vân muốn bỏ cuộc, tôi đã xốc nách chị đi tiếp. Cũng vậy, lúc tôi muốn buông, Lê Vân lại dìu tôi lết đi. Chính niềm tin và sự tôn trọng nhau, thương mến nhau đã giúp chúng tôi vượt qua khó khăn để tới đích.

           Trở về Sài gòn, với tâm trạng cực kỳ phấn chấn, tôi lập tức lao vào “dỡ băng”. Giọng Lê Vân thật từ tốn, thật ngọt ngào. Từ ngữ phong phú mà giản dị. Cách kể chuyện mạch lạc, rõ ràng, đầy hình ảnh màu sắc và đặc biệt dâng tràn cảm xúc. Có lẽ, khi kể lại sự kiện nào đó, trong đầu Lê Vân hiện ra đúng hình ảnh ấy, cảm xúc ấy, tươi ròng như vừa xảy ra hôm qua. Không khó gì để chị “nhập vai”, sống lại đúng con người của quá khứ, dù là một cô bé con tinh nghịch ngây thơ hay người đàn bà đang yêu đam mê mù quáng. Có lúc khóc, lúc cười, lúc giận giữ, lúc kinh ngạc, lúc thất vọng, lúc đau khổ, lúc bẽ bàng cay đắng, lúc tràn ngập hạnh phúc. Vô cùng lôi cuốn. Tôi như đang xem chị diễn màn độc thoại. Nhiều đoạn, tôi cứ việc viết lại y nguyên lời Lê Vân đã thấy tuyệt hay rồi. Cách hành văn kể chuyện cho người đọc cảm giác đang nghe chính chị Vân tâm tình. Không cần rào đón. Nhớ lại thế nào cứ thế mà kể. Như cách chúng ta vẫn kể chuyện cho nhau nghe hàng ngày. Tự nhiên như nói chuyện với người hàng xóm bên bờ rào. Như người nông dân trò chuyện bên bờ ruộng. Tôi quyết định dùng đại từ nhân xưng ở ngôi thứ nhất trong vai người kể chuyện. Đó là cách thoải mái nhất cho người viết. Và cũng là cách hiệu quả nhất để kết nối, chạm thẳng tới trái tim người nghe.

         Về cấu trúc, ngay từ đầu, Lê Vân đã nói chị không thích cách bố cục nội dung theo trình tự thời gian đời người. Bắt đầu từ thời thơ ấu, rồi thời niên thiếu, rồi thời trưởng thành v.v… như đa số tự truyện hồi ký khác. Nhưng khi vào cuộc, một cách rất tự nhiên, chị lại bắt đầu ở điểm xuất phát là thời thơ ấu. “Tự nhiên nó thế, chả ai bắt cả”. Tôi thích cách nói này của Lê Vân. Cách chị buột miệng ra câu này khi không lý giải được những hành động và biến cố diễn ra trong đời mình một cách lo - gic, chặt chẽ. Vâng, “tự nhiên nó thế”. Tôi đồng ý với chị. Tôi hình dung cuốn sách sẽ có ba phần: Gia đình, sự nghiệp, và tình yêu. Phần gia đình có thời tuổi thơ, chân dung bố mẹ và hai cô em gái. Phần sự nghiệp có bảy năm học ở trường múa, làm diễn viên múa và đóng phim. Phần tình yêu có ba người tình, như Lê Vân vào chuyện : "Đời chị được ghi dấu ấn bởi ba người đàn ông, chị muốn gọi họ là ba người tình..."

           Ở bản thảo đầu tiên, phần về trường múa và sự nghiệp múa là đầy đặn hơn cả. Phần ba người tình chỉ lướt qua. Lê Vân dùng từ anh để chỉ người tình thứ nhất, từ ông để chỉ người tình thứ hai. Chị bảo, “Em cứ gọi họ là X hay Y gì đó cũng được”. Suy cho cùng, đâu có quan trọng việc họ là ai. Vấn đề là, họ có thật. Họ tình cờ tham gia vào cuộc đời Lê Vân. Họ vẫn đang hít thở không khí đâu đó dưới gầm trời này.

                               ***

       Tôi tưởng tượng sẽ mở đầu sách bằng một không gian hồi tưởng nhuốm màu tiểu thuyết, lãng mạn trữ tình. Vào một ngày nắng đẹp, Lê Vân, người nghệ sĩ ở ẩn mười năm, mang đống sách báo nhật ký ra phơi, tình cờ đọc lại lá thư của một người hâm mộ. Lá thư đặc biệt đưa chị trở về quá khứ. Chị bỗng thấy xúc động, tội nghiệp cô gái, nên nảy sinh ý nghĩ phúc đáp lại tình cảm của cô bằng một cuốn sách. Nó giống như là đáp lại tình cảm của tất cả khán giả một thời đã yêu mến chị.

    Sáng hôm đó. Nằm dài trên giường đầu óc trống rỗng. Tôi tiện tay vớ lấy lá thư kín chữ với cảm giác tò mò. Tôi chưa định đọc nó vào hôm ấy. Nhưng rồi, một sức hút mãnh liệt kỳ lạ kéo tôi đi khiến tôi không thể dừng lại. Tôi phải đọc cho bằng hết lá thư hơn chục trang giấy. Những dòng chữ, của cô gái có tên Tố Nguyệt, đưa tôi vào không gian đậm chất tiểu thuyết tự sự. Đắm đuối một thứ tình yêu chị em thánh thiện trong trẻo. Chị ở đây là hình ảnh sống động của Lê Vân hai mươi năm về trước. Lá thư thay tôi liệt kê thân thế sự nghiệp và những giải thưởng của Lê Vân, điều tôi khó viết ra mà không bị lan man “kể lể thành tích”. Ngôi sao Lê Vân trong mắt fan hâm mộ là thế! Và đời thực là đây, là những lời tự thú sau đó. Lá thư hay đến mức không thể biên tập. Một người bạn đồng niên của tôi tra vấn: “Thư đó thật hay là Hạnh bịa ra đấy?". Lúc này, tôi muốn chính thức trả lời bạn tôi, lá thư là thật 100%. Tôi chỉ “bịa” ra cái lý do viết cuốn sách là để phúc đáp lại lá thư. Về sau, lý do này trở nên thật hơn cả thật. Sách in ra, lá thư đã tìm thấy người viết. Lá thư đã được trả lại cho người viết.

         Gần trăm trang, kết quả của đợt đầu tiên làm việc, tuy sơ sài nhưng hấp dẫn. Còn nhiều điều Lê Vân chưa đi đến tận cùng. Phần đụng chạm nhậy cảm chị chưa hề chạm đến. Phải kiên nhẫn thôi. Tôi muốn nói chuyện với chị càng nhiều càng tốt. Nếu vẫn mơ hồ về thông tin và cảm xúc, tôi không thể tự tin để viết. Hãy cứ để trí nhớ của chị Vân tự chọn lọc trước. Những sự kiện quan trọng đáng nhớ sẽ còn lại. Muốn quên cũng không quên được. Chuẩn bị cho lần gặp tiếp, căn cứ trên những tư liệu đã có, tôi ghi chép những nội dung cần đào sâu thêm như sau. Tuy nhiên, không phải câu hỏi nào cũng được trả lời. Và không phải câu trả lời nào cũng được cho vào sách.

         "Phần gia đình, mối quan hệ giữa ba chị em gái đều thành đạt nổi tiếng hầu như chưa hề động đến. Phần bạn bè, chị chưa nhắc tới một người bạn cụ thể nào? Quan niệm của chị về bạn bè. Chị có bạn không? Họ là ai?

      Phần điện ảnh cũng phải hỏi thêm rất nhiều. Những vai diễn quan trọng nhất? Những ấn tượng sâu sắc về các đạo diễn mà chị đã từng cộng tác. Nhân cách nào khiến chị cảm phục, nhân cách nào khiến chị coi thường? Vì sao chị giã từ màn bạc?

         Đặc biệt phần tình yêu. Chị kết thúc với người đàn ông trong bóng tối như thế nào? Có khi nào người đàn ông này và người đàn ông ngoài ánh sáng “va nhau” không? Chị cần nói thêm về tờ hôn thú đầu tiên, về người đàn ông chị đã đăng ký kết hôn nhưng rồi lại hủy hôn sau đó hai tuần? Chị có gặp lại người tình trong bóng tối của mình không? Anh nghĩ gì về những người đàn ông sau này của chị? Sau khi chia tay, anh còn có những ảnh hưởng nào đến cuộc đời của chị nữa? Nếu anh li hôn để cưới chị vào thời điểm hai người đang mặn nồng nhất, chị có sẵn sàng không? Có bao giờ chị khao khát điều ấy hay trong tâm khảm chị coi đó là mối tình tội lỗi. Về người tình thứ hai, lại một người đã có vợ. Chị biết ông có gia đình trước hay là sau khi nhận lời yêu ông? Trong thời gian sống với ông, các hoạt động nghệ thuật của chị tốt hơn hay kém đi? Sự bất đồng lớn nhất giữa chị và ông ta là gì? Ông có phải là người đàn ông ghen tuông. Phần người tình thứ ba, một người ngoại quốc, rất sơ sài.

       Chị hay đi biểu diễn ở nước ngoài nhưng chưa hề nói gì đến phần đó. Cần hỏi thêm về những chuyến đi nước ngoài. Về niềm tự hào dân tộc? Về mặc cảm tự ti? Về những sự kiện lớn của đất nước? Những thất bại cay đắng ở các liên hoan phim quốc tế. Và đôi khi, cả nhục nhã ê chề?"

       Lúc này. Cuốn sách như bức tượng đã có phác thảo vóc dáng tuy còn thô tháp vụng về. Đã có đầu nhưng còn méo mó thiếu mắt mũi. Đã có tay chân nhưng chưa có ngón và độ dài ngắn còn bất hợp lý. Lần phỏng vấn tiếp theo tôi sẽ hỏi chị nhiều hơn, sẽ tìm ra những bất hợp lý, những mâu thuẫn để làm sáng tỏ sự thật. Trong hỗn mang chất liệu, dù chưa biết sẽ kết nối các chương theo cách nào, tôi vẫn có niềm tin, tôi đang làm một cuốn sách nói sự thật. Sự thật của nghệ sĩ Lê Vân.

         Tôi gửi trăm trang phác thảo đầu tiên cho chị Hảo, hồi hộp như chờ cô giáo chấm bài. Chị Hảo nhận xét:“Em giỏi lắm, cứ thế này là sẽ thành một cuốn sách hay đấy. Mà người đàn ông trong bóng tối là ai, em có biết không?”. Lời chị Hảo không làm tôi bớt lo lắng. Vì tôi không tin tôi đủ giỏi để viết được một cuốn sách có giá trị như tôi mơ ước. Càng không tin “cứ thế sẽ thành cuốn sách hay”. Ôi! Tôi đã thật ngây thơ khi trông đợi ở chị Hảo vài gợi ý mang tính chuyên môn, chứ không phải một câu hỏi tò mò chuyện tình ái. Bởi đây là lúc tôi cần được chia sẻ những cảm xúc và ý tưởng sáng tạo với người có nghề. Rằng cuốn sách nên được viết cách nào, nên tập trung vào sự kiện nào, để nó trở thành tác phẩm văn học có giá trị thẩm mỹ cao, có tư tưởng mới, chứ không là sách kể chuyện đời tư người nổi tiếng gây tò mò. Lời khen của chị Hảo mang tính động viên đúng lúc, nhưng không phải là thứ duy nhất tôi cần. Nó không giúp tôi bớt hoang mang bối rối. Nó chỉ có nghĩa là, tôi phải tập trung làm việc chăm chỉ hơn với tất cả năng lượng tôi có. Vì phải "giữ bí mật", tôi không hé răng với một ai tôi đang viết tự truyện cho Lê Vân. Tôi thật sự cô độc.

                              ***

      Qua mấy ngày trò chuyện, khoảng cách giữa chúng tôi được rút ngắn. Gương mặt mộc xinh đẹp, làn da mịn màng, vóc dáng vũ nữ mảnh mai của Lê Vân trở nên thân mật gần gũi hơn. Khiếu khôi hài bẩm sinh, sự bay bổng tự tin của người ít nhiều “lụy chữ” ở chị cho tôi cảm giác thật dễ chịu. Vào tuổi năm mươi từng trải sóng gió thăng trầm, Lê Vân vẫn giữ được nét hồn nhiên, có chút gì trẻ thơ. Không mảy may “màu mè riêu cua”. Không mảy may che đậy, vòng vo, giả dối. Trong biểu cảm tinh tế của nét mặt, trong lời ăn tiếng nói vừa đủ ý tứ và ngập tràn cảm xúc, trong chuyển động duyên dáng của ngôn ngữ cơ thể. Tất cả ngời ngời nét quyến rũ thu hút đặc biệt. Cái thu hút ở người ham hiểu biết, lương thiện và ý thức được giá trị của mình. Sự thẳng tính của chị, cái mà chị vẫn gọi là dương nữ, đã hài hoà một cách tự nhiên với tính cách “thẳng ruột ngựa” cũng dương nữ của tôi. Tôi không chỉ lắng nghe mà còn tự nhiên bộc lộ những chuyện thầm kín của mình. Mở lòng này khơi gợi mở lòng kia. Sự thật mời gọi sự thật. Chúng tôi ‘thôi miên’ nhau trong nhu cầu cần chia sẻ nỗi lòng thầm kín. Tuy nhiên, cơn “thôi miên” này vẫn có lý trí kiểm soát. Đối tượng được vô thức đưa vào cơn say cơn mê chập chờn nhưng vẫn biết mình đang say đang mê đang nói. Cơn “thôi miên” thực sự sẽ đến ở những lần trò chuyện tiếp theo. Khi mà Lê Vân ý thức được rõ hơn việc chị đang làm, việc chị cần phải làm để chữa lành cơn đau của chính mình. Lúc đó, chị không cần kìm nén điều gì nữa. Nỗi sợ mơ hồ sẽ bị chặn đứng, nỗi lo lắng có thực sẽ bị vượt qua, bởi sức mạnh không gì ngăn cản nổi của dòng sông ký ức tự do bung xả.

                                  ***

Phần 6. CHỈ SỰ THẬT MỚI LÀM NÊN GIÁ TRỊ CỦA CUỐN SÁCH. (Chủ Nhật sau post tiếp)

“Em ơi, có lẽ thôi em à. Dừng lại thôi”. Lê Vân nói ngay khi tôi vừa cất lời chào trong điện thoại. “Sao lại dừng?”. Tôi hốt hoảng kêu lên. “Không dừng được đâu”. Không để Lê Vân có cơ hội trả lời, giải thích. Tôi vội vàng tuôn ra một tràng dài “trấn áp”....

(Warrnambool 2010)

PS: 1. Đọc lại tôi 10 năm trước, thương cái thân mình quá! Mãi sau mới hiểu. Với người viết, mong muốn dường như chính đáng, có ai đó tin cậy đọc giúp bản thảo, là khát vọng quá ư hoang đường. Là bất khả. Người ta chỉ thực sự là mình khi đủ hiểu biết và bản lĩnh để không có nhu cầu tìm “lời khuyên”. Đọc lại Lê Vân của 14 năm trước, để thấy, nói sự thật chưa bao giờ là điều dễ dàng....

PS: 2. Ảnh: “Sự thật” là đang rất bức bí vì 8 tuần tự cầm tù rồi. Đúng ra là 6 tháng chỉ ăn rồi thở. May mà có thời gian đọc “Sách cấm”... Chịu khó tút tát lại, tặng nó cho một ai tò mò muốn đọc vậy. Nhỡ toi vì em cô Vy, vứt “Sách cấm” đi thì hơi tiếc công ... Hihi